Home · About · Photo Gallery · Short Stories & Articles · Links · eMail · Guestbook

“SAHOG”                                                                   

Maikling kuwento ni Emmie Z. Joaquin

"Hon, hurry up... baka ma-late tayo...," sigaw ni Ronnie mula sa ibaba ng hagdan.

"Sandali na lang,  Dad... sandali na lang itong buhok ng princess mo..." at dali-dali kong inilagay ang clip sa buhok ni Menchie. 

Ginto na ang kulay ng mga dahon sa puno.  Marami na ring nalalaglag sa daan.  Kaunting panahon na naman at makukumutan na ng snow ang Winnipeg.  Bukas,  sa ganitong oras ay nasa Pilipinas na kami. 

Bagong kasal kami ni Ronnie nang huli kaming umuwi sa Plipinas. Labing-isang taon na ang nakaraan,  at ngayon sa aming pagbabalik,  tatlo na kami.   

Magkakahelera ang upuan naming tatlo sa eroplano.  Nasa gitna naming mag-asawa si Menchie.  Pinagmasdan ko siya sumandali... "Para siyang maliit na dalaga at talagang kahawig siya ni Ate Menchie,"  naisip ko.  

Kaisa-isang anak namin si Menchie.  Sa isang buwan ay sampung taon na siya.  At dahil kaisa-isang apo sa pamilya namin,  pumayag kami ni Ronnie na sa Pilipinas na ipagdiwang ang kanyang ikasampung kaarawan,  para naman makonsuweluhan ang  lolo at lola niya.  ‘Princess’ ang tawag sa kanya ni Ronnie at talaga namang parang prinsesa.  Kayang-kayang paikutin nito ang ama sa kanyang mga daliri ika nga.  Walang hiniling na hindi ibinigay ng ama;  at ang maganda sa kanya,  kahit sunod sa layaw,  hindi abusada,  tulad din ni Ate Menchie.

Talagang ipinangalan naming mag-asawa si Menchie sa pinsan ko.  Anim na taon ang tanda sa akin ni Ate Menchie.  Nag-iisa akong anak at wala akong ate;  kaya siya ang parang naging ate ko.  Noong bata pa ako,  lahat ng gawin niya ay ginagaya ko,  sa pananamit,  pag-aayos ng buhok,  pati pakikipag-usap.  Lahat ng paborito niya,  naging paborito ko rin.  Lumaki akong siya ang ‘idol’ ko.

Popular si Ate Menchie sa subdivision namin.  Maraming nagsasabing kamukha niya si Susan Roces.  Totoo naman.  Noong sumali sila sa dance contest ng NineTeeners sa Channel-9 noong araw,  mapapansing paborito ng cameraman si Ate Menchie dahil palagi siyang naka-close-up.  Sumikat siya lalo sa eskwela at sa mga kapitbahay namin;  kaso nga lang eh nakatikim siya ng kurot at napagalitan siya ni Tita Sony dahil nabistong nag-'cut' siya ng klase sa eskwela;  muntik nang atakihin sa puso ang nanay at tatay niya nang makitang nagsasayaw siya sa TV gan'ong dapat ay nasa eskwela siya.

Apat na magkakapatid ang mga tatay.  Siguro nagkasundo silang hindi maghihiwalay kaya sa iisang compound lahat nagpatayo ng bahay.  Si Ate Menchie ang panganay na anak nina Tita Sony at Tito Ben;  kuya ng tatay ko si Tito Ben.  Kami lang ni Ate Menchie ang babae sa pitong magpipinsan,  kaya naman mutyang-mutya kami sa pamilya.

Kasi nga'y sa iisang compound kaming magpipinsan nakatira,  kahit ‘only child’ lang ako ay lumaki akong parang maraming kapatid.  Sa magpipinsan, si Ate Menchie ang pinakamatanda.  Naghahabulan at nagtutumbang-preso kami palagi pero noong nag-high school na si Ate Menchie, hindi na siya sumasali sa laro namin.  May barkada na siyang mga dalagitang katulad niya at palagi silang nagkukulong sa kuwarto niya pagkagaling sa eskwela. 

Mabait sa akin si Ate Menchie.  Lagi siyang may pasalubong sa akin basta may lakad siya.  Pumapayag siyang hawakan ko ang mga gamit at make-up niya.  Siyam na taon pa lang ako noon at kilig na kilig ako kapag isinusukat ko ang high heels niya kahit na natatapilok ako dahil malaki sa akin ang mga ito. 

Nasa grade school pa lang ako nang ginawa akong opisyal na tagabantay ni Tita Sony kapag may umaakyat ng ligaw kay Ate Menchie.  Enjoy na enjoy ako kapag may manliligaw na dumarating sa kanila kasi lagi akong may 'lagay' na chocolate,  kung hindi ay hindi ako aalis sa pagkakaupo kong nakagitna sa kanila.  Nabansagan tuloy akong si 'Sahog' dahil lagi akong nakahalo sa mga ginagawa niya.  Mahigpit si Tita Sony kay Ate Menchie.  Mahigpit din ang utos niya sa akin na bantayan ko at baka kung ano ang gawin ng manliligaw habang nasa terrace nila.

Sa lahat ng manliligaw ni Ate Menchie, gusto ko si Robert.  Kutob ko, crush din siya ni Ate Menchie. 

Basketball player si Robert sa high school na pinapasukan nila.  Sikat daw sa campus si Robert at ang balita ay marami raw nagkakagusto sa kanya.  Si Ate Menchie naman ang muse ng basketball team nila kaya siguro doon sila nagkalapitan ng loob.

At dahil parang may gusto sa kanya si Ate Menchie,  may crush na rin ako kay Robert.  Tuwing aakyat ito ng ligaw ay parang ako ang nililigawan dahil ako ang kinikilig kapag nandoon na siya.  Ako rin ang naiinip kapag wala pa siya.  Ayos lang sa tatay at nanay ko kahit a las siyete na ay wala pa ako sa amin dahil alam nilang naka-'sahog' na naman ako sa ligawan sa kabilang bahay.

Isang hapon,  naglalaro kami ng mga pinsan kong lalaki nang  masayang dumating si Ate Menchie.  Isinama niya ako sa kuwarto niya.  Malalaking poster ng Beatles ang nakapaskel sa dingding niya at sa ibabaw ng tokador ay may kuha sila ni Robert kasama ang basketball team.

"Millie!" excited na usal niya sa pangalan ko sabay pagpapakita ng kanyang daliring may nakasuot na singsing. "See this?" tanong niya sa akin...

Napanganga ako dahil hindi ko alam kung ano ang gusto niyang sabihin ko... sa loob-loob ko, "Bakit kaya halos himatayin siya sa tuwa eh mukha namang ordinaryo lang ang singsing sa daliri niya?"

Pero dahil 'idol'  ko siya,  naisip kong siguro nga eh importante ito at nakitalon na rin ako sa tuwa kasabay niya,  kahit wala akong kaide-ideya kung bakit kami kinikilig na dalawa.

"Millie,  mag-steady na kami ni Robert!" malakas na bulong niya sa akin.

"Wow,  Ate Menchie,  ‘pakakasal na ba kayo?" inosenteng tanong ko naman.

"No, silly... ibig sabihin nito,  sinagot ko na siya.  Hindi na ako magpapaligaw sa iba... at hindi na rin siya manliligaw sa iba!" sabay yakap sa akin na halos hindi ako makahinga, "Millie,  I'm in love!"

Hindi ko pa masyadong naiintindihan noon ang buhay teen-ager,  basta alam ko lang na inip na inip na akong lumaki at mag-high school para ako naman ang liligawan.  Parang ayaw ko nang magsuot ng damit pambata at gusto ko na ring mag-attend ng party tulad nina Ate Menchie at barkada niya. 

Iisa lang ang maliwanag sa isip ko noong hapong iyon.  Kung hindi na siya magpapaligaw sa iba, "Eh, di tapos na ang maliligayang araw ng delihensya kong chocolates galing sa ibang manliligaw niya!"

Dumaan din ang ilang buwan.  Graduating na si Ate Menchie at si Robert.  Mukha naman silang masaya.  Napapakamot na lang ako sa ulo kapag nalilito ako sa ikinikilos ni Ate Menchie.  Selosa siya at may araw na 'bati' sila,  may araw na 'galit.’  Minsang masaya,  minsan eh basta na lang iiyak.  Sabi niya,  pag malaki na ako eh maiintindihan ko rin kung bakit siya nagkakaganoon.

Palagay ko'y nagsususpetsa na sina Tita Sony at Tito Ben na mag-steady na si Ate Menchie at Robert.  Wala naman silang ipinapakitang hindi maganda sa dalawa dahil mabait na anak si Ate Menchie.  Hindi ito sumasamang mag-isa kay Robert,  siyempre,  lagi akong naka-'sahog'.  Gusto naman nila akong kasama sa 'date' dahil basta may popcorn at coke ako eh hindi ako nagsusumbong na naghahalikan sila sa sine.  At pag nagpupunta naman sila sa party, hindi lumalampas sa curfew ang hatid sa kanya sa bahay at laging kasama ang buong barkada nila.

Tuwing Biyernes ng gabi ang pormal na dalaw ni Robert kay Ate Menchie.  Dumarating siya ng bandang a las siete at umaalis ng bandang a las dies.  Nandoon lang sila sa sala, kung hindi nanonood ng TV eh nagpapatugtog ng mga plaka ng Beatles o Mamas and the Papas.  Nakakatulugan ko ang pagbabantay sa kanila.  Kadalasan eh sinusundo pa ako ng tatay ko at iyon naman ang signal kay Robert na oras na para magpaalam siya.

Wala akong nalamang naging problema sa relasyon nilang dalawa.  Maski naman ang pamilya ni Robert ay mukhang botong-boto kay Ate Menchie.  Hindi gaanong mayaman sina Robert pero komportable naman ang buhay nila,  gayon din sina Ate Menchie.

Kahit na nasa kolehiyo na ay sila pa rin ang magnobyo.  Si Robert ang escort ni Ate Menchie nang siya ay mag-debut.  First dance siyempre si Tito Ben at second dance naman si Robert.  Ang ganda nilang tingnan sa dance floor.

Nag-high school na rin ako at alam ko na kung ano ang buhay-teen-ager.  Kahit may isip na ako ay idol ko pa rin si Ate Menchie.  Kapag may problema ako sa 'pag-ibig',  siya pa rin ang aking tinatakbuhan.  Pinapayuhan niya ako at pinatatawa kapag pakiramdam ko'y parang nagsasalubong na ang langit at lupa sa aking dibdib. 

Taong 1972.  May isang taon pa sa kolehiyo si Ate Menchie at matatapos na siya ng education.  Si Robert naman ay nag-aaral upang maging abugado.  Pareho silang mga university scholar.  Sabi ni Ate Menchie,  pag naging abugado na si Robert ay saka sila magpapakasal.

Graduating na ako sa high school noon.  May isip na ako at hindi na ako pinagbabantay ni Tita Sony sa kanilang dalawa.  Malaya na silang lumakad nang sila lang at dahil matagal na silang magnobyo  ay parang kamag-anak na rin ang turing kay Robert ng pamilya namin.  Pero kahit na gano'n,  nanatiling malapit ako sa kanilang dalawa.  At maski dalagita na ako, ‘sahog’ pa rin ang tukso nila sa akin.

Panahon iyon ng mga protesta at demonstrasyon laban sa gobyerno,  laban kay Marcos.  Aktibo si Robert sa kanilang Student Council sa U.P.  Lagi siyang nagsasalita sa mga rally.  Kadalasa'y isinasama niya si Ate Menchie sa mga lakad niya,  at nang lumaon,  napansin kong pati na rin si Ate Menchie ay naging aktibong kasapi ng kanilang samahan na nakilala noon sa tawag na Kabataang Makabayan o KM.

Isang umaga,  nagising na lang ako sa lakas ng panaghoy ni Tita Sony mula sa sala ng bahay namin. Lahat ng pamilya ay nagtipun-tipon sa amin.  Habang ang nanay ko ay abala sa paghagod ng likod ni Tita Sony,  ang tatay ko at ang dalawa ko pang tiyuhin ay kasama ni Tito Ben na kausap ang mga Metrocom sa may labas ng bahay. 

Hinding-hindi ko makakalimutan ang umagang iyon ng Setyembre,  1972.  Mukha lang ni Information Secretary Francisco Tatad ang mapapanood sa TV,  walang radyo,  walang diyaryo...  "Ano ba ang nangyayari?" sa loob-loob ko.

"Nag-declare na ng Martial Law si Marcos,  Millie,  namundok na yata si Robert kasama si Ate Menchie,"  bulong sa akin ng pinsan kong si Boying.  "Iyung mga Metrocom sa labas eh pinipilit si Tito Ben na sabihin kung saan sila nagtago,  kaso mo,  wala naman talagang nakakaalam kung nasaan sila."

Awang-awa ako kay Tita Sony at kay Tito Ben.  Ginising sila ng malakas na katok sa pinto ng mga armadong sundalo,  tuluy-tuloy ang mga ito sa kabahayan,  pinagbabaligtad ang mga kasangkapan at mga gamit sa kuwarto ni Ate Menchie na para bang makakapagtago siya doon. Subali’t wala naman talagang kaalam-alam ang kanyang mga magulang kung anong oras umalis o kung saan man nagpunta ang kanilang kaisa-isang anak.  Sa totoo lang,  walang dalang gamit ni damit man lang si Ate Menchie.

Nasindak ang buong bansa sa pagbaba ng Proclamation 1081 o Martial Law.  Maraming mga kabataan,  lalo na ang mga kasapi ng KM at iba pang kilos-protesta, ang nabalitaang pinagdadampot ng militar at hindi na nakita pang muli.  Ipinagdarasal na lang namin noon na saan man sila nagtatago,  sana’y maalagaan ni Robert si Ate Menchie.

Lumipas ang ilang buwan…  naging taon.  Tila namanhid na ang damdamin ng taong bayan sa pagkakaroon ng Martial Law sa Pilipinas.  Patuloy pa rin ang pagkilos ng mga organisasyong laban sa rehimeng Marcos.  Wala kaming balita kung nasaan sina Ate Menchie.  Ang alam lang namin ay buhay pa siya dahil palaging may bulaklak na dumarating kay Tita Sony tuwing kaarawan ni Ate Menchie.  Marahil,  ayaw niyang masangkot ang kanyang mga magulang sa kumplikasyon kaya minarapat niyang huwag nang ipaalam ang kanyang kinalalagyan noon.  Kung wala silang alam, wala silang masasabi sa mga sundalong madalas pa ring pumunta sa aming compound.

Malungkot na sa bahay nila.  Hindi ko rin maiwasang malungkot tuwing naaalala ko si Ate Menchie at ang aming masayang pinagsamahan.  Kami namang magpipinsan ay nagsilaki na at may kanya-kanya nang pinagkakaabalahan.

Nakalipas ang ilang taon.  Malapit na akong pumunta sa Canada.  May tumanggap sa aking isang ospital sa Winnipeg, Manitoba.  Bagama’t ayaw kong iwanan sina Tatay at Nanay,  sila rin ang nagtulak sa aking magpunta sa ibang bansa.  Bilang isang nurse,  gusto ko sanang manatili sa piling nila upang ako ang mag-alaga kung saka-sakaling may magkakasakit.  Retirado na silang pareho at ang pagpunta-punta na lang sa bukid namin sa Bulakan ang nagiging libangan nila. 

"Doon ka na sa Canada,  anak,  at baka doon ka na makapag-asawa,"  biro pa ni Nanay noong hindi pa ako makapagdesisyon kung itutuloy ko nga o hindi ang pag-alis ko.

"Hindi tayo nakakatiyak sa kinabukasan ng ating bansa,  ayaw kong dito lumaki ang magiging apo ko...  hindi na rito katulad nang dati,"  malungkot na sabi ni Tatay. "Huwag kang mag-alala,  anak,  dadalawin ka namin doon."

Taong 1983.  Nakakaisang taon na ako sa Winnipeg nang ibalita sa akin ni Nanay na nakita na si Ate Menchie.  Wala na’ng Martial Law subali’t matindi pa rin ang pakikibaka ng mga makabayang Pilipino laban sa mapang-aping rehimen.  Panay na panay raw noon ang rally at mga demonstrasyon lalo na dahil sa ginawang pagpaslang sa dating Senador Ninoy Aquino.

Nahuli ng mga sundalo si Robert at ang mga kasamahan niya sa isang liblib na baryo sa Davao.  Doon pala sila namuhay ni Ate Menchie.  Dinala sa Fort Bonifacio ang lahat ng nahuli, lalake at babae,  bata at matanda.  Kasama sa mga nahuli si Ate Menchie at ang kanilang anak na babae ni Robert.  

Ayon sa nakakita,  binugbog at pinahirapan nang husto ang mga lalaking bihag.  Isang gabi'y kinuha sila sa selda,  kasama si Robert.  Mula noon ay wala nang nakakita pang muli sa kanila. 

Isang sundalo sa kampo ang kaibigan ng kumpare ni Tito Ben.  Siya ang naging dahilan kung bakit nalaman nina Tito Ben na kasama sa mga nakakulong doon si Ate Menchie at ang kanilang apo.  Inabot din ng halos isang buwan bago nakakuha ng padrino upang makadalaw sila sa loob.  Napakarami nilang nilapitan upang matulungan silang lakaring makalaya ang mag-ina. 

Napakasakit para kay Tito Ben at Tita Sony nang malaman nila ang napakasaklap na karanasan ng kanilang mutyang anak sa loob ng kulungan.  Walang umamin,  subali’t,  may mga tumestigo na paulit-ulit na pinagsamantalahan ng mga bantay ang mga babaeng nahuli nila,  kabilang doon si Ate Menchie. 

Isa pang matinding dagok ang dumating sa kanilang buhay nang malaman nilang nagkasakit ng pulmonya habang nasa selda ang anak nina Ate Menchie at Robert.  Nalagutan ng hininga ang kawawang bata na ni hindi man lang nakita ang kanyang ina o lolo o lola.  Ni isa man sa aming pamilya ay walang nakakita sa kanya;  ni walang nakakaalam kung saan inilibing ang labi ng bata.  Hindi man lang namin nalaman ang kanyang pangalan.

Marahil ay nais lang talagang mailabas na ng kanyang mga magulang si Ate Menchie kung kaya ni hindi gumawa na anumang ingay o reklamo ang mga ito habang nakaharap sa husgado ang kasong rebelyon laban sa kanya at mga kasamahan niya.  Nagpupuyos sa galit ang buong angkan namin subali’t tiim-bagang na tiniis ito huwag lamang magkaaberya ang nilalakad nilang kaso sa kampo.

Dahil sa tindi ng sama ng loob sa nakita niyang pagpapahirap kay Robert at tuluyang pagkawala nitong parang bula;  dagdag ang pait ng walang awang panggagahasa sa kanya at ang pagkamatay ng kanyang anak,  hindi na nakayanan ni Ate Menchie ang kanyang mapait na karanasan.  Nang pumayag ang opisyal ng kampo na makita siya ng kanyang mga magulang,  si Ate Menchie ko ay nadatnan nilang nakatingin sa kawalan na parang tulala. 

Pinalaya si Ate Menchie.  Naipanalo ng kanyang abugado ang kaso sa argumentong siya'y nasiraan na ng bait.  Masakit man sa kanilang kalooban,  tahimik na inuwi ni Tito Ben at Tita Sony si Ate Menchie sa bahay sa pag-asang gagaling din siya at babalik ang dating sigla ng kanilang anak.

Mabuti na lang at may kaya sina Tito Ben.  Matanda na sila kung kaya kumuha sila ng private nurse upang alagaan si Ate Menchie.  Ayon daw sa psychiatrist ay walang makapagsasabi kung kailan babalik ang dating personalidad ni Ate Menchie,  maaaring bumalik at maaari rin namang hindi na.

Nagulat ako nang marahan akong tapikin ng stewardess.  "Ma'm, straighten your seat please... we're about to land," sabi ng stewardess sa akin.  Tiningnan ko ang aking mag-amang parehong naalimpungatan sa pagtulog.  Inaayos ni Ronnie ang seatbelt ni Menchie.  Si Menchie nama'y humihikab pa.

"Anak,  we're here... Ron,  at last,  eto na tayo!" sabi ko habang inaayos ko ang mga pasaporte naming mag-anak.

Masaya sa bahay nang dumating kami.  Lahat ng mga pinsan ko ay dala-dala ang kani-kanilang pamilya at walang tigil ang bidahan hanggang hatinggabi.  Hindi kami nakaramdam ng pagod kahit walang tigil ang tawanan at kainan sa bienvenida party para sa amin.  Buti na lang at nakatulog ang aking mag-ama sa eroplano.  Pati si Menchie ay siyang-siya rin sa pakikipag-usap sa mga bagong kakilalang pininsan.

Malaki ang itinanda nina Tito Ben at Tita Sony.  Mababakas pa rin sa kanilang mga mata ang lungkot.  Panay ang yakap ni Tita Sony kay Menchie ko.  Lahat sila'y nagsasabing kamukhang-kamukha ng lahi namin si Menchie’ng maliit.

Lumipas ang una naming magdamag subali’t ni walang nagsalita o nagkuwento man lang tungkol kay Ate Menchie.  Alam kong alam nilang lahat na pinipigilan ko lang ang aking sariling magtanong.  At dahil  ayaw ko rin namang malambungan ng lungkot ang unang reunion naming magpapamilya,  iniwasan ko na rin ang gawin iyon.

Naging abala ang mga unang araw ng aming bakasyon.  Tuwang-tuwa ang tatay at nanay ko sa katalinuhan ng kanilang apo.  “Mabait na bata,  grasyosa at talaga namang parang prinsesa,”  sabi ni Tatay,  na siya namang ikinatangos ng ilong ng Daddy niya.

Tanaw ko si Ate Menchie mula sa sala ng bahay namin.  Maganda pa rin siya.  Lagi siyang nakaupo sa tumba-tumba sa terrace nila at yakap-yakap palagi ang isang photo album.  Sa album nakalagay ang mga larawan nila ni Robert noong nasa high school hanggang nag-kolehiyo silang dalawa.  Ganoon daw si Ate Menchie araw-araw,  maghapon,  hanggang gumabi.  Hindi pa rin siya umiimik. Minsan ay ngumingiti siya subali’t walang salitang namumutawi sa kanyang labi.

Nairaos namin nang napakasaya ang 10th birthday party ni Menchie'ng maliit.  Tuwang-tuwa ang anak ko sa mga pakulo ng mga pinsan niya. Kami namang malalaki ay walang tigil sa pagkukuwento sa kanila kung gaano kami kalilikot noon at pati na mga kapilyuhan ng mga pinsan kong lalaki noong mga totoy pa sila.

Ilang araw na lang at babalik na kaming mag-anak sa Winnipeg.  Araw-araw, dinadalaw namin si Ate Menchie sa kabilang bahay.  Kinukuwentuhan ko siya na parang tulad ng dati.  Ipinapaalala ko sa kanya ang mga kapilyahan ko lalo na noong lagi akong naka-‘sahog’ sa kanya noong araw.  Ibinibida ko sa kanya na mabait ang aking naging asawa at pati naman si Ronnie ay nagkukuwento rin sa kanya.  Wala kaming nakukuhang reaksyon kay Ate Menchie pero alam ko, sa puso ko at damdamin,  na naririnig at naiintindihan niya ang mga sinasabi namin sa kanya. 

Masyado pang bata ang aming si Menchie kung kaya marahil ay nagugulumihanan siya kung bakit namin kinakausap ng Daddy niya ang kanyang Tita Menchie na hindi man lang sumagot kahit minsan.  Alam niya na sadyang pinangalanan ko siya sunod sa aking mahal na pinsan.  At sa mura niyang isipan,  alam kong nararamdaman ng aking anak ang pagiging malapit ko kay Ate Menchie kung kaya hindi siya tumututol kapag pinahahalik ko siya sa kanya.

Malungkot ang paalaman namin sa airport.  Iiwan na naman namin sina Tatay at Nanay.  Kahit anong pilit namin ni Ronnie ay ayaw nilang mag-immigrate sa Canada.  Hindi raw nila kakayanin ang lamig kapag winter.

Mula sa bintana ng eroplano ay natatanaw ko na ang Winnipeg.  Puting-puti na at takip na ng snow ang lunsod.

Naisip ko si Ate Menchie at ang hirap na dinanas niya.  Sino ang mag-aakalang ang buhay niyang tila napakasaya noong una ay magiging napakalungkot.  Hindi ko napigilan ang pagtulo ng aking luha.  Napansin ni Ronnie at mapagmahal na inalo niya ako.  “Payapa na si Ate Menchie,”  ika niya sa akin,  “huwag ka nang malungkot.”

Alam kong hindi na nga ako dapat malungkot dahil nasa mabuting kamay na siya muli.  Sana… kung puwede lang sana,  dasal ko’y nasa isip ni Ate Menchie ngayon ang maliligayang araw nila ni Robert noong araw.  Sana…  sa kanyang pagtingin sa kawalan ay binubuhay niya sa gunita ang matamis nilang kahapon at hindi ang mapait na kinasapitan ng kanilang buhay.  

Subali’t hindi ko talaga mapigil ang panghihinayang sa kaligayahang dapat ay napasakanila ni Robert… ang panghihinayang para sa kanilang munting anak na hindi man lamang namin nakilala.

Pinagmasdan ko si Menchie,  nakahilig ito sa bisig ng kanyang Daddy.  Sampung taon na si Menchie.  Ganito ang edad ko noong lagi akong naka-‘sahog’ sa buhay ni Ate Menchie.  Masaya ang mga alaala ng aking kabataan.  Sana ang aking anak ay magkaroon din ng alaalang katulad ng sa akin paglaki niya.

Nag-landing na ang eroplanong kinalululanan namin.  Nagkatinginan kaming mag-asawa at hinawakan ni Ronnie ang aking kamay.  "Hon,  we're home,"  sabi niya sa akin. 

Kinuha niya ang handcarry namin at pinauna ako at ang kanyang ‘Princess’ palabas.  May kapayapaan akong naramdaman sa aking kalooban.  Bumaling ako kay Ronnie,  "Oo,  Dad,”  sabay ngiti ko sa aking mahal na asawa,  “We're home.”

- Wakas -

All articles published in Hiyas Magazine, 1998